Sudarium

Sudarium – chusta napotna używana w wojsku rzymskim
Sudarium – chusta liturgiczna w Kościele katolickim

Manipularz – w liturgii katolickiej jest to płaska przepaska, tego samego koloru, co ornat i stuła, którą kapłan zakłada na siebie zawieszając na przedramieniu lewej ręki. Łacińska nazwa „manipulus” oznacza snop zboża.

Manipularz wywodzi się od ozdobnej, haftowanej chustki zwanej mappa, wiązanej na przegubie przez bogatych Rzymian. Służyła ona także dostojnikom rzymskim do dawania sygnałów. Bardzo często była używana później na dworze bizantyjskim. Liber Pontificalis sugeruje, że został on wprowadzony przez papieża Sylwestra I, ale współcześnie historycy są zdania, że do V w. manipularz nie był szatą liturgiczną. Manipularz był najprawdopodobniej używany w XII w., gdyż w Pontyfikale Rzymskim i w Pontyfikale Kurii wspomina się o nim razem z tuniką przy udzielaniu święceń subdiakonatu. Ostatecznie umieszczony w Mszale Rzymskim papieża Piusa V. Używany w liturgii rzymskiej do reformy liturgicznej w 1969 r., która zniosła przymus używania manipularza w liturgii[1]. Jest on wciąż obowiązkowo używany w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego.

źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Manipularz